ÇOCUKLARDA YABANCI CİSİM YUTULMASI - Prof. Dr. Zekeriya İLÇE

ÇOCUKLARDA YABANCI CİSİM YUTULMASI



Çocuklarda Yabancı Cisim Yutulması Ne demektir?

 

Yabancı cisim yutulması, sindirilemeyen ya da sindirilebilen cismin patolojik nedenlerle klinik sorun oluşturacak şekilde gastrointestinal sistemde (yemek borusu, mide, ince ve kalın barsaklarda, rektum, anüs, ağızdan anüse kadar) yer almasıdır.

 

     

 

Şekil: Gastrointestinal sistem

Çocuklarda Yabancı Cisim Yutulması hangi yaş grubunda daha sık görülür neden?

Yabancı cisim yutulmasının %30-60’ı 2 yaş altında, %90’ı ise okul öncesinde görülür. Ortalama görülme yaşı 3 yaş civarıdır. Hastaların %95’inde kaza ile, kalanında ise kardeşlerin ağzına koyması ile yutulur.

Bu yaş aralığında bebeklerin yakalama ve yakaladıkları şeyleri ağzına götürüp çiğneme ve yutma alışkanlığının başladığı dönemdir. Ayrıca çocukların büyük parçalar halinde gıdaları çiğneme ve yutma alışkanlığının başladığı dönemdir. Yine hava yollarına kaçmaya uygun cisimlerin özellikle oyuncakların çocukların etrafında bulunması bu yaşta başlar. Bu nedenle bu yaş aralığında daha sık görülür.

Gastrointestinal sisteme yabancı bir cisim kaçması erkek çocuklarında kız çocuklarına oranla daha fazla görülmektedir. Bu durum erkek çocukların kızlara göre daha aktif olmalarına bağlanmaktadır.

En sık hangi cisimler gastrointestinal sisteme kaçar?

Aspire edilen cisimleri genel olarak ikiye ayırabiliriz. Radyoopak yani direk röntgen filminde görülen cisimler ve nonopak direk grafilerde doğrudan görülmeyen cisimler. Bu cisimlerin hangilerinin daha fazla aspire edildiği ise toplumların sosyal yaşam tarzları ile ilişkilidir. Türkiyede en sık opak maddeler yutulur. Bunlar; metal para, toplu iğne, çengelli iğne, bilye, boncuk, toka, çivi, mıknatıs, saat pilleri ve kemik parçaları yutulur. Opak olmayan cisimler ise; gıda maddeleri, çiğnenmemiş et parçaları, zeytin, erik parçalarıdır. 

 

           

Şekiller: Sindirim sisteminin farklı anatomik lokalizasyonlarındaki farklı yabancı cisimlerin röntgen görüntüleri.

 

Yutulduğunda özellik arz eden yabancı cisimler var mı?

Evet var. Bunlar Saat pilleri, 2 ve daha fazla sayıda mıknatıs yutulması ve bazı kimyasal içerikli oyuncaklardır. Piller kimyasal içeriklidir ve yutulduğunda mide asiti ile tepkimeye girerek kimyasal yanıklar oluşturabilir, Mıknatıslar birbirini çeker ve araya barsak sıkıştırarak nekroza (barsağın çürümesine) ve perforasyona neden olabilir, Diğer bir takım kimyasal içerikli oyuncaklar su ile birleşince sayıları ve hacimleri artmakta ve tıkanıklık yapabilmektedir, bunlara bu açıdan dikkat edilmelidir.

                   

           

 

Resim: Gastrointestinal sitemde iki adet mıknatısın röntgen görüntüsü

 

Gastrointestinal sisteme yabancı cisim kaçan çocuklarda klinik şikayetler neler olur?

Klinik yutulan yabancı cismin takılıp takılmaması, takıldığı anotomik bölge ve cisimlerin daha ziyade kimyasal özellikleri ile ilgilidir. Bu cisimler en sık yemek borusuna takılır, bu nedenle şikayetler genellikle bu bölge ile ilgilidir. Yutma güçlüğü, ağzından tükrük gelmesi, takılma hissi, gecikilirse solunum yollarına aspirasyon nedeni ile bunlarla ilgili klinik şikayetler olur.

Cisimler takılıp tıkanıklık oluşturmadığı sürece klinik şikayet olmayabilir, bunları da ancak çocukların yuttuklarını ifade etmesi ile tesbit edebiliriz.

Cisimler takılır ve uzun süre kalırsa perforasyon yapabilir. Eğer basaklarda perforasyon yaparsa hasta karın ağrısı ve akut karın şikayeti ile getirilebilir.

Yabancı cisimler hangi anatomik bölgelere takılabilir?

Gaastrointestinal sistemde bulunan fizyolojik olarak dar olan bölgeler; yemek borusunun üst, orta ve alt ucu, oniki parmak barsağı, çekum ve rektumtur. Ayrıca ameliyat ya da başka nedenlerle oluşmuş patolojik darlıklar olabilir, bunlar yemek borusu ameliyatları ve koroziv madde yanığına bağlı darlıklardır.

              

                   

Resim: Yemek borusundaki darlıkta yerleşimli gıda maddeleri

 

 

Çocuklarda yabancı cisim yutulmasında tanı nasıl konur?

 

Tanı hikaye ve fizik muayene ile konur ve görüntüleme yöntemleri ile doğrulanır. Bu hastaların bir kısmında klinik şikayet olmaz ancak çocuklar yuttuklarını ifade ettiği için aileleri tarafından doktora götürülürler. Görülebilecek klinik bulgular yukarda anlatıldı.

 

Tanıda Görüntüleme

  • Yabancı cisim aspirasyonlarının tanısında kullanılan başlıca görüntüleme yöntemleri;
    Akciğer grafisi, ayakta direk karın grafisi, kontrastlı grafiler ve bilgisayarlı tomografi
  • Ancak cismin lokalizasyon ve büyüklüğünü daha iyi tanımlayabilmek için yan, oblik, dekübit pozisyonunda grafiler çekilebilir.
  • Yapılan çalışmalarda yutulan yabancı cisimlerin çoğunun radyoopak olduğu tesbit edilmiştir. Dolayısı ile direk grafilerde görülür. Ancak görülmez ise ek tetkikler yapılabilir.

 

Çocuklarda gastrointestinal yabancı cisim nasıl tedavi edilir?

Tedavi planı yutulan cismin tipine (künt, keskin ve kimyasal özellikleri), büyüklüğü ve yerleşim yerine göre planlanır. Bu cisimlerin çoğu klinik sorun oluşturmaz ve anüsten kendiliğinden çıkar bu nedenle herhangi bir işlem yapılmaz ve takip edilir. Duedonumu (oniki parmak barsağı) geçen cisimler genellikle 2-7 gün arasında kendiliğinden çıkarlar. Takip sırasında hastaya özel bir diyet uygulamasına gerek yok. Sadece çocuğun çıkarıp çıkarmadığını takip için kakası takip edilir, çıkmaz ise 2-3 günde bir röntgenle hareket edip etmediği kontrol edilir.

Çocuklarda gastrointestinal sistemde yer alan hangi yabancı cisimlere müdahale edilir?

Çocuklarda gastrointestinal sistemde bulunan yabancı cisimlere müdahele kriterleri şunlardır; Yemek borusuna takılan yabancı cisimler, mide ve oniki parmak barsağındaki büyük cisimler, özellikle küçük çocular ve 3-4 cm den büyük cisimler, mide ve duedonuma 2 haftadan fazla hareket etmeyen cisimler ve komplikasyona neden olan yabancı cisimler.

Çocuklarda gastrointestinal sistemde yer alan yabancı cisimlere nasıl çıkarılır?

Seçilecek işlem cismin takıldığı bölge, cismin özellikleri ve büyüklüğüne göre seçilir. İşlem ne olursa olsun anestezi altında ve ameliyathanede yapılır. Bu işlemler; Magill klemp, Rijid ve Fleksibl özofagoskopi, endoskopi, balon ekstraksiyonu, bujinaj ve bazı farmakoloji ajanların uygulanması.

 

Yabancı cisim yutulmasında korunmak için neler yapabiliriz?

En etkin tedavi korunmadır!

Altı ay- üç yaş arası çocuklar objeleri sıklıkla ağızlarına koyarlar ve riski arttırır.

  • Çocuklar oyun süresince gözlenmeli, ağızlarında çeşitli objeler ya da yemek varken koşmalarına izin verilmemelidir.
  • İlk 3 yaştaki çocukların ulaşabileceği yerlerde ağızlarına atıp hava yollarına kaçabilecek cisimlerin olmaması, küçük parçalar içeren oyuncakların bu yaş grubu çocuklardan uzak tutulmaları alınabilecek diğer önlemlerdir.
  • Yabancı cisim yutulmasının önlenebilmesi amacı ile özellikle ebeveynlerin eğitimi için programlar düzenlenmeli.
  • Yabancı cisim yutulması tespit edildiğinde ya da şüphelenildiğinde vakit kaybetmeden 112’nin aranması gerekmektedir.
  • Ülkemizde yaygın alışkanlık olan çengelli iğne ile nazarlık ya da altın künye vb eşyaların takılmaması.

 

*** Burada verilen bilgiler, internet sitesinin içeriği ziyaretçiyi özellikle aileleri bilgilendirme amacı ile düzenlenmiştir. Hiçbir bilgi ziyaretçiler tarafından tavsiye olarak değerlendirilip hiçbir karar veya eyleme neden olmamalıdır. Konu ile ilgili hastasını mutlaka bir çocuk cerrahisi uzmanına muayene ettirmeli, onunla görüşerek birebir bilgisine başvurarak karar vermelidir.

 

 

 

Yukarı